Przed pierwszym spotkaniem wiele osób pyta: czy mediator będzie po mojej stronie? Jego zadaniem jest stworzenie warunków, w których każdy uczestnik może przedstawić swoje potrzeby i świadomie rozważyć rozwiązania. Bezstronność dotyczy stosunku do ludzi, a neutralność — podejścia do przedmiotu i wyniku sporu. To rozróżnienie pomaga ocenić sposób prowadzenia mediacji, zarówno podczas spotkania w Krakowie, jak i przez internet.
Co warto wiedzieć na początku
- Mediator wspiera udział obu stron, a decyzję o porozumieniu pozostawia uczestnikom.
- Relacje mogące budzić wątpliwości należy wyjaśnić przed rozmową i w jej trakcie.
- Równe traktowanie obejmuje rzeczywistą możliwość wypowiedzi i zrozumienia propozycji.
Dwie zasady, które warto odróżniać
Anna Kościółek rozróżnia bezstronność wobec uczestników i neutralność wobec sporu. W praktyce pierwsza oznacza, że mediator nie buduje przewagi jednej osoby ani nie ocenia jej przez pryzmat zawodu, sposobu mówienia czy zachowania. Druga wymaga, aby nie miał własnego interesu w przyjęciu określonego rozwiązania. Uczestnicy mogą mieć odmienne cele; mediator pomaga je wyjaśnić bez przejmowania decyzji.
Aktualny art. 183³ Kodeksu postępowania cywilnego nakazuje zachowanie bezstronności. Nie wynika z tego obietnica, że każdy poczuje się jednakowo zadowolony z rozmowy. Można usłyszeć trudne pytanie lub propozycję uporządkowania wypowiedzi. Ważne, czy podobne zasady stosuje się wobec wszystkich i czy każdy rozumie ich cel.
Źródła tej sekcji: [1, s. 90–91] [2]
Co zrobić z wcześniejszą znajomością lub współpracą?
Zapytaj o związki mediatora z uczestnikami lub ich pełnomocnikami. Mogą to być relacje zawodowe, osobiste albo wcześniejsze zaangażowanie w temat sporu. Samo podobieństwo zawodów czy jednorazowe spotkanie nie przesądza oceny, lecz konkretna zależność może mieć znaczenie. Książka omawia potrzebę ujawniania takich okoliczności, zamiast pozostawiania stron w niepewności.
Art. 183³ § 2 KPC przewiduje niezwłoczne ujawnienie okoliczności mogących wzbudzić wątpliwości co do bezstronności. Możesz poprosić o wyjaśnienie zakresu relacji, a następnie spokojnie ocenić udział. Jeżeli problem ujawni się później, warto nazwać go od razu. Nie trzeba czekać do chwili przedstawienia projektu ugody.
Źródła tej sekcji: [1, s. 91–92] [2]
Równe uczestnictwo w praktyce
Jedna osoba mówi szybko i używa prawniczego języka, druga potrzebuje czasu na przeczytanie dokumentu. Rzetelna organizacja rozmowy uwzględnia te różnice. Można ustalić kolejność wypowiedzi, wyjaśniać pojęcia i przewidzieć przerwy. Chodzi o rzeczywisty udział w rozmowie; samo odmierzenie identycznej liczby minut może nie wystarczyć.
Kościółek wskazuje na możliwość wypowiedzi, zadawania pytań i równomierne wspieranie stron. Mediator pozostaje jednak odrębny od pełnomocnika. Jeżeli potrzebujesz oceny ryzyka prawnego albo pomocy w obronie własnych interesów, ustal udział swojego prawnika. Przy spotkaniu online zgłoś także trudności z połączeniem lub czytaniem współdzielonych materiałów.
Źródła tej sekcji: [1, s. 92–93] [2]
Czy mediator może zaproponować rozwiązanie?
Takie pytanie warto zadać przed spotkaniem. Obecny art. 183³ᵃ KPC pozwala mediatorowi, na zgodny wniosek stron, wskazywać niewiążące sposoby rozwiązania sporu. Oznacza to konieczność odróżnienia propozycji do rozważenia od decyzji narzuconej uczestnikom. Możesz zapytać o założenia propozycji, rozważyć inne warianty i jej nie przyjąć.
To istotne uzupełnienie starszej literatury. Rozdział z 2014 r. mocno akcentuje niewskazywanie stronom konkretnego wyniku; dzisiejsze uprawnienie ustawowe należy czytać odrębnie. Niezależnie od sposobu pracy, mediator nie wydaje wyroku. Zgoda na mediację nie oznacza wcześniejszej zgody na dowolną ugodę.
Źródła tej sekcji: [1, s. 90–93] [2]
Pytania przed mediacją w Krakowie lub online
Przygotuj trzy pytania: jak będą wyjaśniane wątpliwości co do bezstronności, jak każdy otrzyma możliwość wypowiedzi i kto pomaga ocenić skutki prawne porozumienia? Poproś też o opis postępowania w razie silnej presji albo trudności ze zrozumieniem dokumentów. Odpowiedzi powinny dotyczyć konkretnych zasad spotkania.
Jeśli coś budzi zastrzeżenia, opisz zachowanie: „Nie dokończyłem wypowiedzi i chcę do niej wrócić”. Taki komunikat pozwala wyjaśnić sytuację bez zgadywania intencji. Dobrowolność mediacji cywilnej daje przestrzeń do świadomej decyzji o dalszym udziale. Nie podpisuj propozycji tylko dlatego, że spotkanie zbliża się do końca.
Źródła tej sekcji: [1, s. 90–93] [2]
Scenariusz edukacyjny — przykład fikcyjny, nie opis sprawy prowadzonej przez Fundację.
Wcześniejsze szkolenie i pytanie o relację
W fikcyjnym sporze między organizacją a wykonawcą okazuje się, że mediator kiedyś prowadził szkolenie dla tej organizacji. Informuje o tym obie strony i wyjaśnia zakres kontaktu. Wykonawca pyta, czy współpraca nadal trwa i czy dotyczyła osób biorących udział w sporze.
Uczestnicy otrzymują czas na ocenę sytuacji i mogą rozważyć wybór innej osoby. Przykład pokazuje znaczenie jawnego wyjaśnienia relacji. Nie przesądza, że każda wcześniejsza współpraca wyklucza mediatora ani że samo ujawnienie zawsze usuwa problem.
Pytania do tego tematu
Czy mediator może być moim doradcą przeciwko drugiej stronie?
Mediator prowadzący wspólne rozmowy powinien zachować bezstronność. Indywidualnej oceny Twojej sytuacji prawnej możesz szukać u własnego pełnomocnika. Warto ustalić te role przed rozpoczęciem spotkania.
Źródła tej sekcji: [1, s. 92–93] [2]
Czy mogę zgłosić wątpliwość w trakcie mediacji?
Tak. Opisz konkretną okoliczność i poproś o jej wyjaśnienie. Obowiązek ujawnienia okoliczności mogących podważać bezstronność ma znaczenie także wtedy, gdy pojawią się już podczas rozmów.
Źródła tej sekcji: [1, s. 91–92] [2]
Źródła i literatura
- Anna Kościółek, „Cechy i zadania dobrego mediatora”, rozdz. V, w: Aneta M. Arkuszewska, Jerzy Plis (red. nauk.), Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych, Wolters Kluwer, Warszawa 2014, s. 90–104, ISBN 978-83-264-3282-8.
Wykorzystane strony wydania: 90–93.
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ze zmianami; w szczególności art. 183¹–183¹⁵, art. 259¹, art. 436 i art. 445².
Oryginalne opracowanie redakcyjne z odwołaniem do wskazanego rozdziału książki z 2014 r. i własnymi przykładami edukacyjnymi. Numery w przypisach oznaczają strony drukowane. Informacje prawne zaktualizowano na 23.10.2026 r.; przepisy przywołano oddzielnie od literatury.
Materiały edukacyjne według stanu źródeł sprawdzonego 23 października 2026 r. Nie zastępują indywidualnej oceny prawnej konkretnej sprawy. Scenariusze są fikcyjne i nie przedstawiają historii klientów ani rezultatów Fundacji. Ustawy, orzeczenia i publikacje naukowe wskazano przy odpowiednich zagadnieniach; DOI podano wyłącznie dla publikacji, które taki identyfikator posiadają.