Dwie mediacje mogą wyglądać inaczej, choć obie służą znalezieniu porozumienia. W jednej mediator głównie porządkuje rozmowę i pomaga uczestnikom tworzyć propozycje. W drugiej strony proszą również o omówienie możliwych rozwiązań. Zamiast wybierać metodę po jej nazwie, warto ustalić cel spotkania, oczekiwaną rolę mediatora i sposób podejmowania decyzji. Dotyczy to zarówno rozmów w Krakowie, jak i mediacji online.
Co warto wiedzieć na początku
- Nazwy stylów opisują podejścia do rozmowy; nie zastępują uzgodnienia zasad.
- Warto rozróżnić zgłaszane żądanie od potrzeby, którą ma ono zaspokoić.
- Propozycja mediatora pozostaje niewiążąca, a uczestnicy zachowują wpływ na wynik.
Podejście facylitatywne: pomoc w samodzielnym szukaniu rozwiązań
Jerzy Plis opisuje mediację facylitatywną jako podejście skupione na procesie rozmowy. Mediator pomaga zrozumieć potrzeby, zadaje pytania i porządkuje wymianę informacji. Główne propozycje wypracowują uczestnicy. Dzięki temu można rozważyć rozwiązania dopasowane do ich sytuacji, zamiast od razu sprowadzać dyskusję do jednego żądania.
Dla klienta praktyczne pytanie brzmi: czy potrzebuję przede wszystkim warunków do spokojnej rozmowy i zbudowania własnych wariantów? Przykładowo spór o termin zapłaty może obejmować również dokumentowanie wykonania usługi, sposób zgłaszania uwag i dalszą współpracę. Uporządkowanie tych elementów bywa równie ważne jak sama kwota.
Źródła tej sekcji: [1, s. 63–64]
Podejście ewaluatywne: ostrożnie z oczekiwaniem oceny
W opisie podejścia ewaluatywnego większe znaczenie ma ocena możliwych rozwiązań i aktywniejszy udział mediatora w ich rozważaniu. Autor przedstawia także spór o granice takiej roli. Dlatego samo określenie „mediacja ocenna” jest zbyt mało precyzyjne: trzeba uzgodnić, czy chodzi o pytania dotyczące wykonalności, omówienie wariantów czy inne czynności.
W polskiej mediacji cywilnej aktualny art. 183³ᵃ KPC pozwala na wskazanie niewiążących sposobów rozwiązania sporu na zgodny wniosek stron. Nie daje mediatorowi roli sędziego. Jeżeli potrzebujesz niezależnej porady o roszczeniu, ustal konsultację z prawnikiem. Samo zapoznanie się z propozycją nie zobowiązuje do jej przyjęcia.
Źródła tej sekcji: [1, s. 64] [2]
Żądanie i interes: dwie różne informacje
Żądanie opisuje oczekiwany wynik, na przykład zapłatę całej kwoty do określonego dnia. Interes wyjaśnia, dlaczego jest to ważne: potrzebę płynności, przewidywalności albo zakończenia niepewności. Plis wskazuje, że praca nad interesami pomaga przejść od samych stanowisk do kwestii wymagających rozwiązania. Nie oznacza rezygnacji z praw ani uznania racji drugiej strony.
Przed spotkaniem zapisz, co jest dla Ciebie konieczne, co można uzgodnić inaczej i jak sprawdzisz wykonanie ustaleń. Zapytaj także, czego potrzebuje druga osoba, aby rozważyć zmianę swojej propozycji. Odpowiedź może ujawnić nowe warianty, lecz nie każdy zestaw potrzeb da się pogodzić. Mediacja nie gwarantuje wspólnego rozwiązania.
Źródła tej sekcji: [1, s. 64–65] [2]
Kiedy ważny jest także sposób dalszego kontaktu?
Podejście transformatywne opisane w książce zwraca uwagę na sprawczość uczestników i lepsze rozumienie wzajemnej sytuacji. Nie każda wartościowa zmiana polega więc na natychmiastowym uzgodnieniu kwoty. Strony mogą również uporządkować sposób rozmowy, nazwać granice kontaktu albo zrozumieć, dlaczego wcześniejsze próby kończyły się nieporozumieniem.
Plis przedstawia także podejścia narracyjne i humanistyczne, uwzględniające opowieść o konflikcie oraz warunki dialogu. Dla uczestnika użyteczniejsze od zapamiętania nazw jest pytanie o cel: czy chcemy zakończyć współpracę, czy potrzebujemy zasad jej kontynuowania? Nie należy zakładać, że mediacja wymaga pojednania lub odbudowania bliskiej relacji.
Źródła tej sekcji: [1, s. 65–67]
Jak uzgodnić metodę przed spotkaniem?
Zapytaj mediatora, jak zwykle prowadzi rozmowę, kiedy proponuje spotkania indywidualne i jak reaguje, gdy strony utkną przy jednym rozwiązaniu. Powiedz, czy oczekujesz wyłącznie uporządkowania dialogu, czy chcesz wspólnie rozważać niewiążące warianty. Ustal też czas na konsultację dokumentów i rolę pełnomocników. To konkretniejsze niż ogólna deklaracja wyboru „najlepszej metody”.
Autor podkreśla, że style nie zawsze występują w czystej postaci. Sposób pracy może się zmieniać wraz z potrzebami rozmowy, przy zachowaniu uzgodnionych zasad. Format online jest kwestią organizacyjną, a nie osobnym zestawem uprawnień mediatora. Przed sesją potwierdź, jak będą prezentowane propozycje i kto będzie uczestniczył w spotkaniu.
Źródła tej sekcji: [1, s. 67] [2]
Scenariusz edukacyjny — przykład fikcyjny, nie opis sprawy prowadzonej przez Fundację.
Kwota rozliczenia i dalsza współpraca
W fikcyjnym przykładzie dwie krakowskie firmy spierają się o rozliczenie projektu. Początkowo każda przedstawia jedną kwotę. Po uporządkowaniu potrzeb okazuje się, że istotne są także termin przekazania materiałów oraz zgoda na dalsze korzystanie z części efektów pracy.
Uczestnicy tworzą kilka wariantów i uzgadniają, że ocenią je z własnymi doradcami. Jednocześnie ustalają jeden kanał kontaktu. Takie połączenie pracy nad rozwiązaniem i komunikacją ilustruje elastyczność procesu; nie stanowi obietnicy ugody ani opisu rzeczywistej sprawy.
Pytania do tego tematu
Czy muszę znać nazwę stylu przed zgłoszeniem sprawy?
Nie. Wystarczy opisać problem i oczekiwania wobec rozmowy. Poproś mediatora o wyjaśnienie, jak będzie wspierał uczestników i jakie decyzje pozostaną po ich stronie.
Źródła tej sekcji: [1, s. 63–67]
Czy sposób prowadzenia rozmowy można zmienić?
Można omówić zmianę sposobu pracy, jeśli dotychczasowy nie pomaga. Wskazanie przez mediatora niewiążących rozwiązań w trybie art. 183³ᵃ KPC wymaga zgodnego wniosku stron; nie powinno następować przez zaskoczenie.
Źródła tej sekcji: [1, s. 64, 67] [2]
Źródła i literatura
- Jerzy Plis, „Rodzaje mediacji”, rozdz. III, w: Aneta M. Arkuszewska, Jerzy Plis (red. nauk.), Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych, Wolters Kluwer, Warszawa 2014, s. 62–67, ISBN 978-83-264-3282-8.
Wykorzystane strony wydania: 63–67.
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ze zmianami; w szczególności art. 183¹–183¹⁵, art. 259¹, art. 436 i art. 445².
Oryginalne opracowanie redakcyjne z odwołaniem do wskazanego rozdziału książki z 2014 r. i własnymi przykładami edukacyjnymi. Numery w przypisach oznaczają strony drukowane. Informacje prawne zaktualizowano na 23.10.2026 r.; przepisy przywołano oddzielnie od literatury.
Materiały edukacyjne według stanu źródeł sprawdzonego 23 października 2026 r. Nie zastępują indywidualnej oceny prawnej konkretnej sprawy. Scenariusze są fikcyjne i nie przedstawiają historii klientów ani rezultatów Fundacji. Ustawy, orzeczenia i publikacje naukowe wskazano przy odpowiednich zagadnieniach; DOI podano wyłącznie dla publikacji, które taki identyfikator posiadają.