Czasem strony powtarzają te same argumenty, a każda wychodzi ze spotkania z innym obrazem ustaleń. Problem może dotyczyć znaczenia słów, kolejności tematów lub sposobu słuchania. W mediacji można uporządkować komunikację, zanim zacznie się porównywać propozycje ugody. Nie wymaga to przyznania racji drugiej stronie. Wymaga sprawdzenia, czy obie osoby rozmawiają o tym samym i rozumieją, na co miałyby się zgodzić.
Co warto wiedzieć na początku
- Powtórzenie wypowiedzi własnymi słowami służy sprawdzeniu zrozumienia, a nie uznaniu racji.
- Pytanie o konkretny fakt pomaga bardziej niż zgadywanie cudzych intencji.
- Uzgodnienia powinny określać działanie, osobę odpowiedzialną, termin i sposób potwierdzenia.
Dlaczego ten sam komunikat bywa rozumiany inaczej?
Jerzy Plis opisuje bariery związane z językiem, emocjami, nieufnością i doborem kanału przekazu. Słowa „szybko”, „komplet dokumentów” albo „gotowy projekt” mogą mieć różne znaczenia dla każdej strony. Dochodzą do tego skróty myślowe, specjalistyczne określenia i wcześniejsze doświadczenia. Samo powtórzenie zdania głośniej nie usuwa tych rozbieżności.
Pomaga oddzielenie obserwacji od oceny. Można powiedzieć: „Nie otrzymałem załącznika wymienionego w wiadomości”, zamiast zaczynać od zarzutu lekceważenia. Nie przesądza to, kto ma rację w sporze. Tworzy jednak temat, który da się wyjaśnić i sprawdzić. Przy obszernych danych warto zapytać, czy potrzebne jest krótkie zestawienie zamiast ustnego wyliczania szczegółów.
Źródła tej sekcji: [1, s. 137–140]
Parafraza: sprawdzenie zamiast domysłu
Parafraza polega na krótkim przedstawieniu własnymi słowami tego, co usłyszeliśmy, i sprawdzeniu poprawności. Możesz powiedzieć: „Rozumiem, że problemem jest termin przekazania dokumentów, a nie ich zakres. Czy dobrze to odczytuję?”. Rozmówca otrzymuje możliwość sprostowania. Takie pytanie jest użyteczne także wtedy, gdy nie zgadzasz się z jego propozycją.
W książce technika ta łączy się z prostym językiem i informacją zwrotną. Nie warto dodawać do parafrazy ukrytej oceny, na przykład sugestii, że druga strona „znowu zmienia zdanie”. Jeśli wypowiedź jest długa, sprawdź najpierw jeden ważny element. Celem jest dokładność rozumienia, a nie mechaniczne powtarzanie każdego zdania.
Źródła tej sekcji: [1, s. 141–144]
Pytania, które porządkują rozmowę
Pytania otwarte pozwalają poznać informacje, których nie obejmuje prosta odpowiedź „tak” lub „nie”. Można zapytać, co utrudnia dotrzymanie terminu, jak uczestnik rozumie wykonanie zobowiązania i jakie materiały pomogłyby mu ocenić propozycję. Plis wiąże takie pytania z aktywnym słuchaniem oraz porządkowaniem informacji przez mediatora.
Najpierw wysłuchaj odpowiedzi, potem zadawaj kolejne pytanie. Gdy kilka osób mówi jednocześnie, uzgodnij kolejność i wróć do pominiętej wypowiedzi. Nie trzeba natychmiast odpowiadać na każdą ocenę. Można poprosić o konkretny przykład albo doprecyzowanie słowa, które wywołało spór. Mediator pomaga utrzymać temat i podsumować różnice.
Źródła tej sekcji: [1, s. 143–145]
Dobierz formę do treści, także online
Skomplikowane rozliczenie łatwiej omówić, gdy uczestnicy widzą tę samą tabelę i wiedzą, które pozycje są sporne. Wrażliwa kwestia może natomiast wymagać wcześniejszego ustalenia, jak i kiedy ją poruszyć. Literatura wskazuje znaczenie miejsca, czasu oraz kanału przekazywania wiadomości. Nie wszystko trzeba omawiać w jednej długiej wspólnej wypowiedzi.
Podczas mediacji online warto uzgodnić sygnał zgłoszenia pytania, sposób wyświetlania dokumentów i procedurę przerwy przy utracie połączenia. To przykłady organizacji rozmowy, nie techniczne gwarancje poufności. Przed spotkaniami indywidualnymi należy wyjaśnić zasady przekazywania informacji drugiej stronie. Ustawową poufność mediacji cywilnej reguluje art. 183⁴ KPC.
Źródła tej sekcji: [1, s. 144–146] [2]
Sprawdźcie wspólne rozumienie ustaleń
Na koniec tematu spróbujcie odpowiedzieć na cztery pytania: co ma się wydarzyć, kto to zrobi, kiedy i jak druga strona dowie się o wykonaniu? Następnie niech każdy własnymi słowami opisze ten sam punkt. To praktyczne zastosowanie informacji zwrotnej; rozbieżność ujawniona teraz może oszczędzić kolejnego nieporozumienia.
Jeśli rozmowa ponownie się zapętla, poproś o krótkie podsumowanie tego, co już ustalono i co nadal wymaga decyzji. Można zmienić kolejność tematów lub zrobić przerwę. Sprawniejsza komunikacja nie gwarantuje ugody, ale pomaga zobaczyć rzeczywisty zakres różnic. W mediacji cywilnej przyjęcie rozwiązania pozostaje dobrowolną decyzją uczestników.
Źródła tej sekcji: [1, s. 141–145] [2]
Scenariusz edukacyjny — przykład fikcyjny, nie opis sprawy prowadzonej przez Fundację.
Co dokładnie znaczy „przekazać do piątku”?
W fikcyjnym sporze o projekt graficzny wykonawca rozumie przekazanie jako wysłanie pliku roboczego. Zamawiający oczekuje kompletu materiałów gotowych do użycia. Gdy obie strony wyjaśniają znaczenie tego samego słowa, okazuje się, że część napięcia dotyczy odmiennego rozumienia etapu pracy.
Mediator pomaga zapisać osobno wersję roboczą, zgłoszenie uwag i dostarczenie plików końcowych. Uczestnicy nadal muszą uzgodnić terminy i wynagrodzenie. Przykład pokazuje rolę doprecyzowania komunikatu, a nie przesądza treści umowy lub odpowiedzialności którejkolwiek strony.
Pytania do tego tematu
Czy parafrazując, przyznaję drugiej stronie rację?
Nie. Możesz prawidłowo rozumieć czyjąś wypowiedź i nadal się z nią nie zgadzać. Dobrze zaznaczyć, że sprawdzasz znaczenie słów, a ocenę propozycji pozostawiasz na później.
Źródła tej sekcji: [1, s. 141–144]
Co zrobić, jeśli nie rozumiem użytych pojęć?
Poproś o wyjaśnienie prostym językiem oraz konkretny przykład. Możesz również poprosić o czas na przeczytanie materiału. Nie potwierdzaj ustalenia, którego znaczenia jeszcze nie rozumiesz.
Źródła tej sekcji: [1, s. 141–144] [2]
Źródła i literatura
- Jerzy Plis, „Bariery w negocjacjach i mediacji. Sposoby przeciwdziałania”, rozdz. VII, w: Aneta M. Arkuszewska, Jerzy Plis (red. nauk.), Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych, Wolters Kluwer, Warszawa 2014, s. 137–159, ISBN 978-83-264-3282-8.
Wykorzystane strony wydania: 137–146.
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ze zmianami; w szczególności art. 183¹–183¹⁵, art. 259¹, art. 436 i art. 445².
Oryginalne opracowanie redakcyjne z odwołaniem do wskazanego rozdziału książki z 2014 r. i własnymi przykładami edukacyjnymi. Numery w przypisach oznaczają strony drukowane. Informacje prawne zaktualizowano na 23.10.2026 r.; przepisy przywołano oddzielnie od literatury.
Materiały edukacyjne według stanu źródeł sprawdzonego 23 października 2026 r. Nie zastępują indywidualnej oceny prawnej konkretnej sprawy. Scenariusze są fikcyjne i nie przedstawiają historii klientów ani rezultatów Fundacji. Ustawy, orzeczenia i publikacje naukowe wskazano przy odpowiednich zagadnieniach; DOI podano wyłącznie dla publikacji, które taki identyfikator posiadają.