Nieodebrany telefon może zostać uznany za lekceważenie, pytanie o dokument za atak, a prośba o czas za celowe opóźnianie. W konflikcie łatwo połączyć obserwowane zdarzenie z gotową oceną drugiej osoby. Rozdział Jerzego Plisa o barierach w negocjacjach pomaga zobaczyć, jak takie uproszczenia zawężają rozmowę. Poniżej pokazujemy sposób przygotowania do mediacji, w którym można stanowczo opisać problem, a jednocześnie pozostawić miejsce na sprawdzenie własnej interpretacji.
Co warto wiedzieć na początku
- Oddziel zdarzenie, własną interpretację i skutek, który chcesz omówić.
- Dopytaj, co druga strona rozumie przez niejasne słowo lub oczekiwanie.
- Sprawdzanie założeń nie wymaga pomijania szkody ani zgody na każdą propozycję.
Zdarzenie i przypisana mu intencja to różne informacje
Plis opisuje stereotypy jako uproszczone i trwałe obrazy osób lub sytuacji, które wpływają na interpretację faktów. Wskazuje, że mogą prowadzić do krzywdzących ocen i utrudniać porozumienie. W sporze dotyczy to także osobistych etykiet: „zawsze manipuluje”, „nigdy nie słucha”, „każdą propozycję odrzuci”.
Praktyczne ćwiczenie polega na zapisaniu trzech zdań. Pierwsze: „Nie dostałem odpowiedzi na wiadomość wysłaną w poniedziałek”. Drugie: „Odczytuję to jako unikanie rozmowy”. Trzecie: „Nie wiem przez to, czy rezerwować termin”. Pierwsze opisuje zdarzenie, drugie interpretację, trzecie skutek. Tak przygotowany komunikat daje drugiej stronie konkretny punkt do wyjaśnienia.
Źródła tej sekcji: [1, s. 156–157]
Sprawdźcie znaczenie słów, zanim ocenicie odpowiedź
W książce zwrócono uwagę, że strony mogą używać różnych określeń dla tej samej sprawy albo inaczej rozumieć podobne zwroty. Własnym przykładem może być „pilnie”: dla jednej osoby oznacza odpowiedź dzisiaj, dla drugiej w ciągu kilku dni. Rozbieżność oczekiwań łatwo pomylić wtedy z lekceważeniem.
Zamiast pytać: „Dlaczego znowu mnie ignorujesz?”, spróbuj: „Jakiego terminu odpowiedzi możesz dotrzymać?”. Przy pieniądzach doprecyzuj, co obejmuje kwota; przy wykonaniu pracy — po czym poznacie jej zakończenie. W mediacji online równie ważne jest uzgodnienie kanału przekazywania ustaleń, aby różne wersje wiadomości nie stawały się kolejnym źródłem domysłów.
Źródła tej sekcji: [1, s. 158]
Pytanie powinno umożliwiać wyjaśnienie, a nie narzucać winę
Opisując przezwyciężanie barier percepcyjnych, autor wskazuje słuchanie, zadawanie pytań i zainteresowanie potrzebami drugiej strony. Można zastosować tę wskazówkę, pytając o brakującą informację: co utrudniło realizację, jak druga osoba zrozumiała ustalenie albo jakiego dokumentu potrzebuje do odpowiedzi. Warto pozostawić czas na wysłuchanie całego wyjaśnienia.
Samo użycie znaku zapytania nie zmienia oskarżenia w otwarte pytanie. „Czy przyznasz wreszcie, że robisz to złośliwie?” zawiera już gotowy werdykt. Neutralniejsza forma nie odbiera Ci prawa do wskazania konsekwencji. Możesz powiedzieć, jaki koszt poniosłeś lub jaki termin minął, a następnie zapytać o możliwość rozwiązania konkretnego problemu.
Źródła tej sekcji: [1, s. 157–158]
Nazwijcie problem, nad którym można pracować
Plis proponuje szukanie wspólnego języka oraz ujmowanie konfliktu jako problemu wymagającego rozwiązania. Zamiast sporu o to, kto jest „nieodpowiedzialny”, można określić zadanie: jak potwierdzać terminy odbioru, jak rozdzielić sporne koszty albo kto przekazuje dokumenty. Taki opis nie przesądza, która propozycja powinna zostać przyjęta.
Autor zaznacza również, że współpraca nie zawsze jest możliwa i nie należy zakładać jej korzystnego skutku w każdej sytuacji. Dlatego wspólnym celem może być samo uporządkowanie rozstania biznesowego lub zasad kontaktu. Uprzejmy język i szacunek pomagają prowadzić rozmowę, ale nie wymagają przyjaźni ani dalszej współpracy po zakończeniu sporu.
Źródła tej sekcji: [1, s. 158–159]
Mediator pomaga sprawdzać oceny, nie wybiera „lepszej” osoby
Art. 183³ KPC wymaga bezstronności mediatora. Sposób mówienia, płynność wypowiedzi czy łatwość opisywania emocji nie powinny przesądzać o tym, czyja propozycja zostanie uważnie wysłuchana. Przygotuj konkrety także wtedy, gdy stres utrudnia Ci wypowiedź. Możesz wcześniej zapisać główne kwestie i poprosić o wyjaśnienie niezrozumiałego sformułowania.
Sprawdzanie stereotypów nie oznacza uznania, że wszystkie obawy są bezpodstawne. Oddzielenie faktów od ocen pomaga również precyzyjniej opisać rzeczywistą szkodę. Przed spotkaniem w Krakowie lub online zaznacz, czego dotyczy Twoja wiedza, które zdarzenia pozostają sporne i co wymaga wyjaśnienia. Nie musisz zmieniać zdania tylko dlatego, że usłyszałeś inną interpretację.
Źródła tej sekcji: [1, s. 156–159] [2]
Scenariusz edukacyjny — przykład fikcyjny, nie opis sprawy prowadzonej przez Fundację.
Sąsiedzi i termin dostępu do wspólnego podwórza
W fikcyjnym przykładzie dwoje sąsiadów w Krakowie spiera się o termin wjazdu samochodu dostawczego na wspólne podwórze. Jedna osoba interpretuje brak odpowiedzi jako celowe utrudnianie remontu. Druga uważa, że została postawiona przed faktem dokonanym. Każda używa słowa „uzgodnione”, lecz jedna ma na myśli wysłanie wiadomości, a druga wyraźne potwierdzenie.
Podczas hipotetycznej rozmowy rozdzielają datę wysłania wiadomości, jej treść i to, czego oczekiwali po jej otrzymaniu. Następnie rozważają prostą zasadę potwierdzania przyszłych terminów. Ten scenariusz pokazuje, jak zbadać rozbieżne znaczenia, nie rozstrzyga natomiast uprawnień do podwórza ani odpowiedzialności za wcześniejsze zdarzenia. Wynik podobnej rozmowy zależałby od konkretnych okoliczności i decyzji uczestników.
Pytania do tego tematu
Czy mam udawać, że wcześniejsze złe zachowanie nie miało miejsca?
Nie. Opisz konkretne zachowanie, jego kontekst i skutek. Możesz sprawdzić własną interpretację intencji, zachowując stanowisko wobec tego, co rzeczywiście się wydarzyło. Celem jest dokładniejszy opis problemu, a nie usprawiedliwienie drugiej osoby.
Źródła tej sekcji: [1, s. 156–159]
Czy muszę zmienić opinię o drugiej stronie, żeby rozmawiać?
Nie trzeba zaczynać od pozytywnej oceny całej osoby. Można zbadać jeden sporny fakt, doprecyzować słowo albo uzgodnić sposób wymiany informacji. Nawet takie ograniczone zadanie wymaga jednak warunków, w których obie strony mogą przedstawić swoje stanowisko.
Źródła tej sekcji: [1, s. 157–158]
Źródła i literatura
- Jerzy Plis, „Bariery w negocjacjach i mediacji. Sposoby przeciwdziałania”, rozdz. VII, w: Aneta M. Arkuszewska, Jerzy Plis (red. nauk.), Zarys metodyki pracy mediatora w sprawach cywilnych, Wolters Kluwer, Warszawa 2014, s. 137–159, ISBN 978-83-264-3282-8.
Wykorzystane strony wydania: 156–159.
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ze zmianami; w szczególności art. 183¹–183¹⁵, art. 259¹, art. 436 i art. 445².
Autorskie opracowanie zagadnienia na podstawie rozdziału Jerzego Plisa w wydaniu z 2014 r., s. 156–159. Przypisy oznaczają strony drukowane; przykłady i wskazówki dla czytelnika są własnym rozwinięciem. Aktualność przywołanych przepisów polskich sprawdzono odrębnie na 23.10.2026 r.
Materiały edukacyjne według stanu źródeł sprawdzonego 23 października 2026 r. Nie zastępują indywidualnej oceny prawnej konkretnej sprawy. Scenariusze są fikcyjne i nie przedstawiają historii klientów ani rezultatów Fundacji. Ustawy, orzeczenia i publikacje naukowe wskazano przy odpowiednich zagadnieniach; DOI podano wyłącznie dla publikacji, które taki identyfikator posiadają.